Depresyon Nedir? Depresyon Belirtileri, Nedenleri ve Nasıl Anlaşılır?

Depresyona giren bir kişi bir süredir hüzün, karamsarlık ve enerji düşüklüğü yaşar. Bütün bunlar zamanla yaşamdan keyif alamamasına ve umutsuzluğa sürüklenmesine neden olur. Çoğu zaman çevresindekiler de bu durumu sıradan bir keder ya da mutsuzluk hali gibi görür. “Biraz dışarı çık, kafanı dağıt, geçer” denir. Oysa depresyondaki kişi, içinde bulunduğu ruh hali nedeniyle depresyonda olduğunu fark edebilecek durumda değildir. Bazen bunu uzun süre fark edemez; yaşamı giderek zorlaşır ve ancak işin içinden çıkamaz hale geldiğinde yardım aramaya başlar.

Dünya Sağlık Örgütü, küresel çapta yüz milyonlarca insanın depresyondan etkilendiğini bildiriyor. Kimi kişilerde depresyon birkaç haftada bitebilirken, kimi kişilerde aylar boyunca devam edebilir. Burada önemli olan kişinin depresyonda ne kadar süre kaldığı ve yeniden ayağa kalkıp yaşama ne ölçüde katılabildiğidir. Bazı kişiler depresyondan daha kısa sürede çıkarken, bazıları kendi başına bunun üstesinden gelmekte zorlanır.

Depresyon Nedir?

Depresyon bir duygu durum bozukluğudur. Ancak onu yalnızca uzun süren bir üzüntü hali olarak tanımlamak eksik kalır. Çünkü depresyon ilerledikçe kişinin kendisine, çevresindeki insanlara ve geleceğine bakışı da değişmeye başlar. Önceleri kolayca yaptığı şeyler gittikçe zorlaşır. Keyif aldığı etkinlikler, uğraşlar anlamını kaybeder. Bu durumda kişi, kabuğuna çekilen bir kaplumbağa gibi giderek kendi yaşamından geri çekilir.

Hepimiz bazen üzülür, hayal kırıklığına uğrar, kederleniriz. Bunlar yaşamın içinde karşılaştığımız olaylara verdiğimiz doğal duygusal tepkilerdir. Lakin depresyon geçici bir mutsuzluk halinden farklıdır. Sıradan bir üzüntü çoğu zaman yaşanan bir olayla ilişkilidir ve zaman içinde hafifler. Depresyonda ise bu duygular daha uzun süre devam eder. Kişi bir süre sonra yalnızca o anda yaşadıklarına değil, kendisine ve geleceğine de karamsar bakmaya başlar.

Psikodinamik Yaklaşıma Göre Depresyon

Psikodinamik yaklaşım depresyonu yalnızca ortaya çıkan belirtiler üzerinden ele almaz; kişinin iç dünyasında yaşadığı çatışmaları, kayıpları ve ilişkilerinde tekrar eden örüntüleri de anlamaya çalışır. Bazen yaşanan bir kayıp, terk edilme ya da ağır bir hayal kırıklığı yalnızca üzüntü yaratmaz. Kişinin kendisine bakışını, değerli ve sevilebilir olduğuna ilişkin duygusunu da sarsar.

Özellikle sevilen birinin kaybı, reddedilme ve terk edilme deneyimleri, kişinin geçmişindeki benzer yaşantılara da dokunur. Yaşanan kayıp yalnızca bugünkü kayıp olmaktan çıkar; daha önce görülmediği, sevilmediği, değersiz ya da yalnız hissettiği başka yaşantıları da harekete geçirir. Kişi bir süre sonra kaybettiği şeye duyduğu üzüntünün yanında kendisini suçlamaya, değersizleştirmeye ve öfkesini kendisine yöneltmeye başlar.

Bu nedenle psikodinamik yaklaşım depresyonda yalnızca belirtilerin ortadan kalkmasına odaklanmaz. Kişinin yaşadığı duyguların kaynağına ulaşmasına, bu duyguların neden bu kadar ağırlaştığını ve kendisiyle kurduğu ilişkiyi nasıl etkilediğini fark etmesine ve anlamasına önem verir.

DSM-5'e Göre Depresyon Tanımı

Psikiyatri ve klinik psikoloji alanında majör depresif bozukluğun değerlendirilmesinde Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan DSM-5 tanı ölçütleri kullanılmaktadır. Depresyon tanısı yalnızca kişinin üzgün ya da mutsuz hissetmesine bakılarak konulmaz; belirtilerin neler olduğu, ne kadar süredir devam ettiği ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte değerlendirilir.

Majör depresif bozukluk değerlendirmesinde bu belirtilerden en az beşinin aynı iki haftalık dönem içinde bulunması ve belirtilerden en az birinin çökkün duygu durumu ya da ilgi ve zevk kaybı olması beklenir. Bunun yanında belirtilerin kişinin günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini veya çalışma hayatını belirgin biçimde etkilemesi gerekir. Ancak bu ölçütleri kendinde görmek tek başına depresyon tanısı koymak için yeterli değildir. Tanı, kişinin ruhsal ve bedensel durumu birlikte değerlendirilerek bir uzman tarafından konulur.

Depresyonun Kayıp ve Yasla İlişkisi

Kayıp ve yasın depresyonla ilişkisi oldukça yakındır. Örneğin birinden ayrılırsın, ilişkin biter ya da terk edilirsin. Hayatında en sevdiğin kişi ölür. Önemli bir iş kaybı yaşarsın, iflas edersin ya da üniversiteden mezun olursun. Bütün bunlar kişide derin bir hüzün ve boşluk deneyimi yaratır. Fakat şunun altını çizelim: Yaşanan her yoğun üzüntü depresyon olmayabilir. İnsan doğal olarak kaybettiği bir şeyin ardından üzülür, özler, yas tutar; zaman zaman kendi içine kapanır, yalnız kalmak ister. Kayıpla birlikte gelen acının yaşanması, yas sürecinin doğal bir basamağıdır.

Çünkü kaybettiğimiz bir şeyi kabullenebilmek için önce onun artık olmadığının acısını yaşamamız gerekir. Bir ilişki bittiyse o ilişkinin, biri öldüyse onunla kurduğumuz bağın, üniversite bittiyse hayatımızın o döneminin geride kaldığını kabul ederiz. Üzüntü burada ortadan kaldırılması gereken bir duygu değil, kaybın gerçekliğiyle karşılaşmamızı sağlayan doğal bir duygudur.

Peki yas nerede biter, depresyon nerede başlar?

Yas tutan kişi acı çeker, özler, zaman zaman içine kapanır; fakat bütün bunların içinde yaşamla bağını bütünüyle kaybetmez. Acısı zaman içinde biçim değiştirir, bazı anlarda hafifler ve kişi yeniden yaşamın içine katılmaya başlar.

Kayıp karşısında depresyon yaşayan kişide hüzün, yalnızca yaşadığı kayıpla ilişkili ve onunla sınırlı olmayabilir. Böylesi bir durumda kişinin kendisine, yaşamına ve geleceğine bakışı da giderek karamsarlaşır. Değersizlik, yetersizlik, umutsuzluk, hiçbir şeyden keyif alamama ve yaşamdan bütünüyle geri çekilme daha belirgin hale gelir.

Depresyon Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?

Depresyon yalnızca kişinin nasıl hissettiğini değiştirmez; yaşamla kurduğu ilişkiyi de değiştirmeye başlar. Sabah yataktan kalkmak, işe gitmek, bir arkadaşla görüşmek, daha önce severek yaptığı bir şeyi yapmak giderek daha fazla çaba ister. Kişi bir süre sonra yapması gerekenleri erteler, insanlardan uzaklaşır, eskiden keyif aldığı şeylere karşı isteğini kaybeder. Enerji azalır, dikkatini toplamak ve bazen en basit kararları vermek bile zorlaşır.

Dışarıdan bakıldığında bu durum tembellik ya da kişinin kendisini bırakması gibi görülebilir. Oysa depresyondaki kişi çoğu zaman yapmak istemediği için değil, yapmak için gerekli ruhsal ve bedensel enerjiyi kendinde bulamadığı için yaşamdan geri çekilir.

Depresyon Belirtileri Nelerdir?

Depresyon herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bir kişide yoğun bir hüzün ve ağlama isteği daha belirginken, başka biri hiçbir şey hissetmediğini, sanki duygularının köreldiğini anlatır. Kimisi yataktan kalkmakta zorlanırken kimisi günlük yaşamını sürdürür, işe gider, insanlarla konuşur ama bütün bunları büyük bir çabayla yapar. Bu nedenle depresyonu yalnızca üzgün görünmekle tarif etmek mümkün değildir.

Depresyon belirtilerinin şiddeti ve kişide görülme biçimi farklılık gösterir. Birkaç belirtinin ara sıra ortaya çıkması tek başına depresyon olarak tanımlanamaz. Belirtilerin ne kadar süredir devam ettiği, ne kadar şiddetli olduğu ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.

Depresyon Türleri

Depresyon tek bir biçimde ortaya çıkmaz. Belirtilerin şiddeti, ne kadar sürdüğü, hangi dönemde ortaya çıktığı ve nasıl bir seyir izlediği kişiden kişiye değişir. Bu nedenle depresif bozukluklar kendi içinde farklı biçimlerde değerlendirilir.

Depresyon Ne Kadar Sürer?

Depresyonun ne kadar süreceğine ilişkin herkes için geçerli tek bir süre vermek mümkün değildir. Bazı kişilerde depresif dönem daha kısa sürerken, bazılarında aylar boyunca devam eder veya yaşamın farklı dönemlerinde yeniden ortaya çıkar. Burada yalnızca geçen zamana değil, belirtilerin seyrine ve şiddetine, kişinin günlük yaşamını ne ölçüde sürdürebildiğine ve yeniden yaşamın içine ne kadar katılabildiğine bakmak gerekir.

İyileşme de bir sabah uyanıp depresyonun tamamen ortadan kalkması şeklinde olmaz. Kişi önce yataktan daha kolay kalkmaya, günlük işlerini yapmaya, insanlarla yeniden ilişki kurmaya ve daha önce keyif aldığı şeylere yavaş yavaş dönmeye başlar. Bir anlamda yeniden ayağa kalkıp yaşamın içine katılmaya başlar.

Depresyon İlerlerse Ne Olur?

Depresyon beklenenden uzun sürdüğünde ve belirtiler kişinin yaşamdan geri çekilmesine neden olacak kadar şiddetlendiğinde zorluklar da artmaya başlar. Rutin işlerini yapmak, işe gitmek, sosyal ilişkilerini sürdürmek, öz bakımını yapmak ve günlük sorumluluklarını yerine getirmek giderek zorlaşır. Yeme içme ve uyku düzeni bozulur. Umutsuzluk, karamsarlık, değersizlik ve yetersizlik duyguları kara bir bulut gibi kişinin üstünü örtebilir. Kimi durumlarda ölüm ve intiharla ilgili düşünceler de kişinin aklından daha sık geçmeye başlar.

Depresyonun ne kadar ağır olduğunu yalnızca kişinin dışarıdan nasıl göründüğüne bakarak anlayamayız. Kimi insanlar günlük yaşamını sürdürür, işe gider, insanlarla konuşur, hatta gülümser; buna rağmen kendi içinde oldukça ağır bir depresif süreç yaşar. Bu nedenle kişinin ne kadar üzgün göründüğünden çok, belirtilerin ne kadar sürdüğüne, ne kadar şiddetlendiğine ve yaşamını nasıl etkilediğine bakmak gerekir.

Asıl olan depresyona girmek değil, depresyonda uzun kalmamaktır. Herkes depresyona aynı şekilde girmiyor. Aynı süre depresyonda kalmıyor, aynı sürede de çıkmıyor. Bazıları giriyor, kısa bir süre sonra yeniden yaşamın içine dönebiliyor. Bazıları ise günler, haftalar, bazen daha uzun süre depresyondan çıkamıyor ya da çıkmakta zorlanıyor. Depresyonda ne kadar süre kalındığı, depresyonun şiddeti ve kişinin hayatını ne ölçüde güçleştirdiği önemlidir. Psikoterapi, gerektiğinde psikiyatrik değerlendirme ve ilaç tedavisi kişinin bu süreci aşmasında önemli dayanaklar olabilir.

Sonuç