|Yayınlanma: |Son Güncelleme:
Psikolog Kimdir, Ne İş Yapar?
Antalya Psikoloji Enstitüsü
Psikolog Kimdir?
Psikolog, insanın zihinsel süreçlerini, duygularını ve davranışlarını inceleyen; psikoloji alanında eğitim almış bir uzmandır. İnsan ruhunu ve doğasını anlamaya çalışır. Konusu insan olan psikoloji bilimi, bireyin özgünlüğü ve benzersizliği göz önüne alındığında, çok farklı bakış açıları, çalışma biçimleri ve yaklaşımları olan bir disiplindir. Bu yazıda “Psikolog kimdir, psikolog ne iş yapar, psikolog nasıl olunur?” sorularını cevaplıyorum.
Psikologlar, psikoloji alanındaki gelişmeleri izler; çalışma alanlarına göre psikolojik değerlendirme, test ve gözlem yöntemlerinden yararlanabilirler. Psikoterapi alanında gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip olanlar psikoterapi uygulayabilir; danışanların psikolojik iyi oluşlarını ve dayanıklılıklarını geliştirmelerine destek olabilirler.
Ben bir klinik psikolog olarak öncelikle psikoloji ve psikologluk mesleğini, devamında ise diğer ruh sağlığı mesleklerini anlatacağım bu yazıda. Çünkü Türkiye’de psikoloji alanı ve psikologların ne iş yaptığıyla ilgili birçok belirsizlik bulunmakta. Buna ek olarak, psikologların diğer ruh sağlığı uzmanlarından hangi yönleriyle ayrıldıkları ve farklılaştıkları hakkında da okuyucuyu bilgilendirmek istiyorum.
Ruh Sağlığı Uzmanları Kimlerdir?
Psikolog, psikiyatrist, psikolojik danışman ve sosyal hizmet uzmanı birbirinden farklı mesleklerdir. Her birinin lisans eğitimi, çalışma alanı ve mesleki yetkinlikleri farklıdır. Psikoterapist ise bunlardan farklı olarak doğrudan bir üniversite lisans bölümünden mezun olmakla elde edilen bir meslek unvanı değildir. Bu mesleklerden gelen uzmanlar, gerekli psikoterapi kuram, uygulama ve süpervizyon eğitimlerini tamamlayarak belirli bir psikoterapi yaklaşımında yetkinlik kazanabilir ve psikoterapist olarak çalışabilirler.
📺 Niçin Psikoloğa Gideriz? Psikolog ve Psikiyatrist Arasındaki Farklar
Psikolog
Dört yıllık Psikoloji lisans programı mezunudur. Klinik psikolog unvanı için ilgili mevzuatta belirtilen lisansüstü eğitim koşullarının karşılanması gerekir.
Psikiyatrist
Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimini tamamlayan hekimdir. İlaç tedavisi düzenleyebilir; gerekli psikoterapi eğitimine sahip olduğunda psikoterapi de uygulayabilir.
Psikolojik Danışman
Dört yıllık Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) lisans programından mezun olur. Lisansüstü eğitim ve psikoterapi eğitimleriyle mesleki yetkinliğini geliştirebilir.
Sosyal Hizmet Uzmanı
Dört yıllık Sosyal Hizmet lisans programından mezun olur. Birey, aile ve toplumun sosyal ve psikososyal ihtiyaçlarına yönelik farklı alanlarda görev yapabilir.
Psikolog Nasıl Olunur?
Öncelikle psikolog unvanına sahip olabilmek için devlet ya da vakıf üniversitelerinin dört yıllık psikoloji lisans programını tamamlamak gerekir. Psikoloji eğitimi, psikoloji biliminin temel kuramlarını, araştırma yöntemlerini ve uygulama alanlarını öğrenmek açısından bir temel oluşturur. Psikoloji mezunları dilerlerse endüstri psikolojisi, gelişim psikolojisi, klinik psikoloji, sosyal psikoloji ve spor psikolojisi gibi alanlarda uzmanlaşmak için lisansüstü eğitimlerine devam edebilirler.
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Nedir?
Eğitim fakültelerinin dört yıllık Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) bölümlerinden mezun olanlar psikolojik danışman unvanını elde ederler. Psikolojik danışmanlar, klinik ortamlarda gerekli uygulamaları içeren klinik psikoloji yüksek lisans eğitimini tamamlayarak, ilgili mevzuatta belirtilen koşullar çerçevesinde klinik psikolog unvanına sahip olabilirler. Bu düzenleme, 1219 sayılı Kanun'un Ek 13. maddesinde yer almaktadır.
Psikolojik danışmanlar, başta Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlar olmak üzere farklı alanlarda görev alabilirler. Lisans eğitimlerinin ardından psikoterapi kuram, uygulama ve süpervizyon eğitimleri alarak mesleki bilgi ve becerilerini geliştirebilirler. Ancak psikoterapi eğitimi almış olmakla, sağlık hizmetleri kapsamında bağımsız psikoterapi uygulama yetkisine sahip olmak aynı şey değildir. Bu yetkiler ilgili mesleki mevzuat çerçevesinde değerlendirilir.
Sosyal Hizmet Uzmanı Nasıl Olunur?
Üniversitelerin dört yıllık Sosyal Hizmet lisans programından mezun olanlar sosyal hizmet uzmanı unvanını elde ederler. Sosyal hizmet uzmanları çeşitli bakanlıklarda, kamu kurumlarında, sağlık ve sosyal hizmet kuruluşlarında görev alabilirler. Bireylerin, ailelerin ve toplumun karşılaştığı sosyal, ekonomik ve psikososyal sorunların belirlenmesi ve çözümüne yönelik çalışmalar yürütürler. Çocuklar, yaşlılar, engelliler, aileler ve sosyal desteğe ihtiyaç duyan bireylerin yaşam koşullarını ve sosyal işlevselliklerini geliştirmelerine destek olurlar.
Psikiyatrist Nedir?
Psikiyatrist olabilmek için öncelikle üniversitelerin tıp fakültelerinde altı yıllık tıp eğitimini tamamlamak gerekir. Tıp fakültesinden mezun olan hekimler, Tıpta Uzmanlık Sınavı’na (TUS) girerek ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi almaya hak kazanabilirler. Bu uzmanlık eğitimini tamamlayan hekimler psikiyatri uzmanı, diğer bir ifadeyle psikiyatrist olurlar.
Psikiyatristler hastanelerde, tıp merkezlerinde ve kendi çalışma alanlarında ruhsal bozuklukların tanı ve tedavisini yürütürler. Hekim oldukları için gerekli gördüklerinde ilaç tedavisi düzenleyebilirler. Psikoterapi eğitimi ve yetkinliği bulunan psikiyatristler psikoterapi de uygulayabilirler. Gerektiğinde psikologlar ve diğer ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte çalışabilir, hastalarını ihtiyaç duydukları farklı ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirebilirler.
Psikolog Ne İş Yapar?
Psikolog, insanın zihinsel, algısal, bilişsel, duygusal, sosyal ve davranışsal süreçlerini inceler. Çalıştığı alana göre gözlem, görüşme, psikolojik değerlendirme ve psikolojik testlerden yararlanabilir. Psikolojik danışma ve psikoterapi alanında çalışan psikologların ise bu alandaki kuram ve yaklaşımları bilmeleri, gerekli eğitimleri almaları ve mesleki yetkinliklerini geliştirmeleri gerekir. Psikolog, bireyin ilişki kurma biçimini, düşünce, duygu ve davranışlarını bilimsel bilgi, gözlem ve değerlendirmelerden yararlanarak anlamaya ve yorumlamaya çalışır.
Psikologların çalışma alanları oldukça geniştir. Sağlık, adalet, eğitim ve sosyal hizmet alanlarındaki kamu kurumlarında; hastanelerde, ceza infaz kurumlarında, ruh sağlığı kuruluşlarında, aile danışma merkezlerinde, eğitim kurumlarında, çocuklara ve yaşlılara yönelik hizmet veren kuruluşlarda görev alabilirler. Bunun yanında akademik alanda, araştırma merkezlerinde, insan kaynakları ve örgütsel psikoloji gibi farklı alanlarda da çalışabilirler.
📺 Psikoloğun En Temel Görevleri Nelerdir?
Çoğumuz hayatımızın bir dönemine kadar bir psikologla haşır neşir olmamışızdır. Psikologlar hakkında duyduklarımız, okuduklarımız ya da psikolojiyle ilgili izlediklerimiz bu meslek hakkında yanlış veya çarpıtılmış bilgiler içerebilir. Bu nedenle psikoloğun ne iş yaptığı ile psikiyatristin ne iş yaptığı çoğu zaman birbirine karıştırılmaktadır.
En temel ayrımlardan biri şudur: psikiyatrist tıp doktorudur ve ilaç tedavisi düzenleyebilir; psikolog ise tıp doktoru değildir ve ilaç yazamaz.
Ünlü Türk Psikologlar Kimlerdir?
En ünlü Türk psikologların en başında Prof. Dr. Doğan Cüceloğlu gelir. Prof. Dr. Üstün Dökmen, psikolog Gündüz Vassaf, Prof. Dr. Acar Baltaş, psikiyatrist, psikanalist ve psikoterapist Prof. Dr. Vamık Volkan, Prof. Dr. Şenel Poyrazlı birbirinden değerlidir.
Psikolog ve Psikiyatrist Arasındaki Fark Nedir?
Psikolog ve psikiyatrist arasındaki en temel farklardan biri eğitimleri ve buna bağlı mesleki yetkileridir. Psikiyatrist tıp doktorudur; psikolog ise psikoloji lisans eğitimi almıştır. Bu nedenle psikologlar ilaç tedavisi düzenleyemez ve reçete yazamazlar. Psikiyatrik bozuklukların ilaçla tedavisi psikiyatri uzmanının yetki alanındadır.
Sanki psikiyatristler sadece ilaç tedavisi yapabilir gibi bir algı hızla yayılmaktadır. Oysa psikiyatristler yalnızca ilaç tedavisi uygulayan hekimler değildir. Psikoterapi alanında gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip psikiyatristler psikoterapi de yapabilirler.
Psikoterapi alanında kuramsal, formülasyon ve süpervizyon eğitimi almış kimi psikiyatristler de psikoterapi uygulamaktadırlar. Kişinin yaşadığı ruhsal problemlerin niteliğine ve ihtiyaçlarına göre ilaç tedavisi ve psikoterapi ayrı ayrı uygulanabilir. Gerektiğinde ilaç tedavisi ve psikoterapi eş zamanlı olarak da sürdürülebilir.
Psikolog ve psikiyatristler çoğu zaman birbirine alternatif olarak algılanmaktadır. Oysa psikolojik sorunlar disiplinler arası bir yaklaşımla ele alındığında, psikolog ve psikiyatristler farklı mesleki yetkinlikleriyle aynı tedavi sürecinin farklı taraflarında yer alabilirler.
Yasalar Ne Diyor?
Aile Danışmanlığı Yönetmeliği
Türkiye’de ruh sağlığı alanındaki mesleklerin görev ve yetki sınırları farklı mevzuatlarla düzenlenmektedir. Bunlardan biri 2012 yılında yayımlanan Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliğidir. Yönetmelik; aile danışmanlığı hizmetini, bu hizmeti verebilecek meslek gruplarını ve aile danışmanlığı eğitiminin koşullarını tanımlar. Psikologlar da yönetmelikte belirtilen eğitim ve koşulları karşılamaları halinde aile danışmanı olarak bireylere ve ailelere aile danışmanlığı hizmeti verebilirler.
Klinik Psikologların Görev ve Yetkileri
Klinik psikologların görev ve yetkileri Sağlık Bakanlığı mevzuatında ayrıca tanımlanmıştır. Klinik psikologlar, eğitimini aldıkları psikoterapi yöntemlerini mesleki yetkinlikleri ve ilgili mevzuatın belirlediği sınırlar içinde uygulayabilirler. Ruhsal bozuklukların tanı ve tedavi sürecinde ise durumun niteliğine göre psikiyatri uzmanı ve diğer sağlık meslek mensuplarıyla birlikte çalışabilirler. Bazı durumlarda psikoterapi uygulaması ilgili uzman hekimin teşhis ve yönlendirmesine bağlı olarak yürütülür.
Kimler Psikoterapi Yapabilir?
Psikoterapi, belirli bir kuramsal yaklaşım çerçevesinde yürütülen ve bunun için kuram, uygulama ve süpervizyon eğitimi gerektiren profesyonel bir çalışma alanıdır. Psikiyatristler ve psikologlar kendi mesleki eğitimlerinin yanı sıra psikoterapi alanında gerekli eğitim ve yetkinliği kazanarak psikoterapi uygulayabilirler. Farklı temel mesleklerden gelen ruh sağlığı çalışanlarının psikoterapi uygulama yetkileri ise aldıkları eğitimin yanında Türkiye’de yürürlükte olan mesleki mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Günümüzde psikoterapi; psikolojik danışmanlık, aile danışmanlığı veya yaşam koçluğu gibi farklı hizmetlerle zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır. Oysa bunların eğitimleri, uygulama biçimleri ve mesleki sınırları birbirinden farklıdır.
Klinik Psikologlar Hangi Durumlarda Psikoterapi Yapabilir?
Sağlık Bakanlığı'nın ilgili yönetmeliğinde, klinik psikologların uzman hekimin teşhis ve tedavi için yönlendirmesine bağlı olmadan psikoterapi uygulayabilecekleri, hastalık olarak tanımlanmayan durumlar ayrıca belirtilmiştir.
Bu kapsamda klinik psikologlar, eğitimini aldıkları psikoterapi yöntemlerini aşağıdaki sorun alanlarında uygulayabilirler:
İhmal, terk edilme ve kötü muameleyle ilgili sorunlar
Eş, aile, arkadaş ve yakın çevreyle kurulan ilişkilerde yaşanan problemler
Hastalık ve tedavi sonrasında yaşanan psikolojik ve psikososyal güçlükler
Eğitim, öğrenme, okul başarısı ve uyum sorunları
İşsizlik, iş değişikliği, çalışma yaşamındaki stres ve iş ilişkilerinde yaşanan problemler
Sosyal çevreye uyum sağlama, yalnızlık ve sosyal ilişkilerde yaşanan güçlükler
Çocukluk dönemindeki olumsuz yaşam olayları, ihmal ve istismar deneyimleriyle ilişkili sorunlar
Ebeveynlik, yetiştirilme biçimi ve aile içi ilişkilerden kaynaklanan problemler
Psikososyal durumlarla, cinsel davranış ve uyumla ilgili danışma ihtiyaçları
Yaşam yönetimi güçlükleri, tükenmişlik, stres ve sosyal rol çatışmaları
Bu sorun alanları yönetmelikte yer alan kapsamın özetidir. Klinik psikoloğun mesleki yetkinliği, aldığı psikoterapi eğitimi ve başvuran kişinin ruhsal durumunun niteliği, uygulanacak psikoterapinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır. Psikiyatrik hastalıkların söz konusu olduğu durumlarda ise ilgili mevzuatta belirtilen uzman hekim teşhisi ve yönlendirmesi koşulları geçerlidir.
Psikoterapist Kimdir? Kimler Psikoterapist Olabilir?
Bir psikoterapist, psikoterapi alanında kuramsal, formülasyon ve süpervizyon eğitimlerini tamamlayarak belirli bir psikoterapi yaklaşımında yetkinlik kazanmalı ve psikoterapiyi bu yetkinlik çerçevesinde uygulamalıdır. Dünyanın farklı ülkelerinde psikoterapist unvanının nasıl kullanılacağı ve psikoterapi uygulama yetkisi farklı yasalarla düzenlenmiştir. Bu durumda psikoterapist olabilmek için yalnızca belirli bir lisans programından mezun olmak yeterli değildir. Psikoterapi alanında ayrıca kapsamlı bir eğitim ve süpervizyon sürecinden geçmek son derece gereklidir.
Ülkemizde psikoterapi uygulamalarına ilişkin bazı görev ve yetkiler farklı kanun ve yönetmeliklerle düzenlenmiş olsa da psikoterapistliği bütün yönleriyle bağımsız bir meslek olarak tanımlayan kapsamlı bir meslek yasasına rastlanmamaktadır. Kimlerin, hangi temel meslek eğitiminin üzerine ne tür kuramsal, formülasyon ve süpervizyon eğitimlerinden geçerek psikoterapi yapabileceklerinin; psikoterapinin sınırlarının ve sınırlılıklarının ivedilikle açık bir biçimde belirlenmesine ihtiyaç vardır. Psikoterapistliğin meslek yasası mutlaka ama mutlaka ülkemizde hazırlanmalıdır.
Psikoterapi eğitimlerine kabul koşulları, bu eğitimi veren kurumların dayandığı psikoterapi ekolünün standartlarına göre değişebilmektedir. Ülkemizde psikoterapi enstitülerinde daha çok psikoloji, psikolojik danışmanlık, psikiyatri, tıp ve sosyal hizmet gibi insan ve ruh sağlığıyla ilişkili temel mesleklerden gelen kişiler çeşitli psikoterapi eğitim programlarına kabul edilebilmektedirler.
Bir psikoterapi eğitim programına kabul edilmek ve bu programdan eğitim almış olmak, sağlık mevzuatı kapsamında psikoterapi uygulama yetkisine sahip olmak anlamına gelmez. Mesleki yetki, kişinin temel mesleği, aldığı eğitimler ve yürürlükteki mevzuat birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.
Psikoterapi Eğitimi Nereden Alınabilir?
Türkiye'de psikoterapi eğitimleri üniversiteler, mesleki dernekler, psikoterapi enstitüleri ve bu alanda eğitim veren çeşitli kurumlar tarafından yürütülmektedir. Eğitimlerin süresi, içeriği, uygulama ve süpervizyon koşulları psikoterapi yaklaşımına ve eğitimi veren kurumun standartlarına göre değişebilir. Bir psikoterapi eğitimini değerlendirirken yalnızca alınan sertifikaya değil; eğitimin kuramsal içeriğine, uygulama süresine, süpervizyonuna ve eğiticilerin yeterliliğine de bakmak gerekir.
Psikoterapi alanında eğitim verilen yaklaşımlardan bazıları şunlardır:
Sistemik Terapi, Aktarım Odaklı Psikoterapi, Oyun Terapisi ve diğer psikoterapi yaklaşımları
En İyi Psikolog, En İyi Psikoterapist Kimdir?
📺 Hayatını Değiştirecek Bir Adım!
Psikoloji, psikolojik danışmanlık, tıp, psikiyatri ya da sosyal hizmet diplomasına sahip olmak yetmez. Tek başına bir kişiyi iyi bir psikoterapist yapmaz. Bir diplomaya sahip olmak, o mesleğin en temel basamağıdır. Lakin psikoterapi hizmeti verebilmek için bunun üzerine temel kuramsal eğitim, uygulama, formülasyon ve süpervizyon süreçlerinin tamamlanmış olması gerekir.
Psikoterapist adayının temel meslek eğitimini tamamlamasının ardından alacağı psikoterapi eğitimleri, uygulama deneyimi ve süpervizyon süreçleriyle desteklenmelidir. Mesleki gelişim yalnızca alınan diplomalarla tamamlanmaz. Psikoterapistin eğitimini sürdürmesi, süpervizyon alması, kendi psikoterapi sürecinden geçmesi, çalıştığı alanda ve benimsediği psikoterapi yaklaşımında yetkinliğini geliştirmesi ve mesleki deneyimini artırması gerekir.
“En iyi psikolog arıyorum, iyi bir psikoterapisti nasıl bulabilirim?” diye soruyorsan yalnızca diploma ya da unvana bakma. Psikoterapistin temel meslek eğitimi, aldığı psikoterapi eğitimleri, bu eğitimlerin kuram, uygulama ve süpervizyon içeriği ile mesleki deneyimi birlikte değerlendirilmelidir. Bunun yanında
psikolog seans ücretleri
ve
psikolog tavsiyesi
de seçim yaparken dikkate alınabilir. Lakin psikoterapide asıl önemli olanlardan biri, görüşmeye başladığın kişiyle güvene dayalı bir terapötik ilişki kurup kuramadığındır. Çünkü iyi bir psikoterapist seçmek yalnızca özgeçmişe bakarak verilebilecek bir karar değildir.
Antalya'da psikolog seçerken nelere dikkat edebileceğini Antalya'da psikolog seçimi yazımda ayrıntılı bir şekilde ele aldım.
ANTALYA PSİKOLOG DANIŞMANLIĞI İÇİN RANDEVU ALIN
Klinik Psikolog Ali Bıçak ile Antalya'da Yüz Yüze Veya Online Görüşme İçin Randevu Alabilirsin.
©2026 Klinik Psikolog-Psikoterapist Ali Bıçak, Her Hakkı Saklıdır. www.alibicak.com içeriğini sürekli yeniler, yeni içerikler üretmeye devam eder.
